پایان مذاکرات ژنو و خوشبینی محتاطانه عراقچی

وزیر خارجه عمان  در پیامی در شبکه ایکس (توئیتر سابق) نوشت که دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا با “پیشرفت مثبت” پایان یافت.

بدر بوسعیدی  گفت‌وگوهای غیرمستقیم امروز میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در ژنو را “در مسیر شناسایی اهداف مشترک و بررسی مسائل فنی مرتبط” توصیف کرد.

او با سازنده خواندن فضای حاکم بر نشست‌ها از “تلاش‌های” دو طرف برای تدوین مجموعه‌ای از “اصول راهنمای دستیابی به توافق نهایی” خبر داد و افزود که “در جریان مذاکرات، از نقش‌آفرینی رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، قدردانی شد”.

بوسعیدی اما در پایان پیام خود تصریح کرد:« با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده، همچنان مسائل مهمی باقی مانده است و طرف‌ها پس از تعیین گام‌های بعدی، ژنو را ترک کردند.»

عباس عراقچی هم ارزیابی مثبت محتاطانه‌ای از نتیجه دور دوم مذاکرات ارئه کرد. مقام‌های آمریکای اما تا کنون در باره مذاکرات ژنو اظهارنظری نکرده‌اند.

دور دوم مذاکرات اتمی میان ایران و آمریکا روز سه‌شنبه، ۱۷ فوریه (۲۸ بهمن) پس از سه ساعت و نیم به پایان رسید. این مذاکرات در ژنو و با میانجیگری عمان برگزار شد.

خبرگزاری ایرنا درباره نتیجه این دور از مذاکرات نوشت: «قرار شد گفتگو بر روی جزئیات بعد از مشورت با پایتخت‌ها ادامه پیدا کند.»

وزیر خارجه  جمهوری اسلامی ایران نیز ضمن توصیف “سازنده‌تر بودن” این دور از مذاکرات، گفت: «بر یکسری اصول راهنما توانستیم یک موافقت کلی پیدا کنیم که از این به بعد براساس آن اصول حرکت خواهیم کرد و وارد متن یک توافق احتمالی خواهیم شد.»

عراقچی  که با خبرنگار سیمای جمهوری اسلامی در ژنو صحبت می‌کرد، در عین حال تصریح کرد که هنوز صحبتی از نقشه راه نمی‌توان کرد. او گفت: «این (دور از مذاکرات) بدان معنا نیست که به سرعت می‌توانیم به توافق برسیم ولی حداقل مسیر شروع شده است. امیدواریم هر چه زودتر این کار انجام شود و آمادگی داریم برای آن وقت کافی بگذاریم ولی وقتی به تدوین متن می‌رسد کار یک مقدار مشکل‌تر و ریزتر می‌شود.»

عراقچی  دو طرف را دارای مواضعی دانست که “نزدیک شدن آنها به یکدیگر کمی زمان می برد”.

او زمان دور بعدی مذاکرات را نامشخص اعلام کرد.

طرف آمریکایی هنوز درباره کم و کیف مذاکرت امروز اظهار نظری نکرده است. برخی منابع خبری اما از عدم تفاهم و توافق میان دو طرف و پافشاری آمریکا بر توقف غنی‌سازی در ایران و لزوم مذاکره درباره برد موشک‌های ایران خبر دادند. ایران اما به گفته همین منابع توقف سه ساله غنی‌سازی و مشارکت آمریکا در طرح‌های بزرگ اقتصادی را پیشنهاد داده است.

دور دوم مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا که پیش از ظهر سه‌شنبه، ۱۷ فوریه (۲۸ بهمن) در ژنو شروع شده بود، حدود ساعت ۱۳:۳۰ به وقت محلی پایان یافت. هنوز هیچکدام از طرف‌ها در باره نتیجه این مذاکره ابراز نظر نکرده‌اند.

در همین حال، روزنامه وال استریت ژورنال به نقل از دیپلمات‌ها نوشته که ایران در این مذاکرات احتمالا توقف غنی‌سازی اورانیوم به مدت سه سال را مطرح کرده است، وعده‌ای که عملا با توجه به آسیب‌دیدن جدی تاسیاست اتمی ایران در بمباران‌های آمریکا درتیرماه، عملا موضوعیت چندانی ندارد چون تصور بر این است که در نتیجه این بمباران‌ها ایران تا اطلاع ثانوی قادر به غنی‌سازی اورانیوم نیست، ضمن این که آمریکا همچنان برتوقف کامل غنی‌سازی در ایران تأکید دارد.

منابع دیگری نیز از تمایل جمهوری اسلامی به ایجاد یک کنسرسیوم مشترک منطقه‌ای برای غنی‌سازی اروانیوم، عدم تست موشک جدید در سه سال آینده، ترک تخاصم غیررسمی با اسرائیل و پیشنهادهای کلان به آمریکا برای مشارکت در طرح‌های اقتصادی ایران خبر داده‌اند.

وال استریت ژورنال همچنین از تاکید آمریکا بر کاهش بُرد موشک‌های ایران در مذاکرات خبر داده است.

سکوت خبری منابع رسمی دو طرف در پایان مذاکرات می‌تواند از بی‌نتیجه‌ بودن دور دوم گفت‌وگوها حکایت داشته باشد.

 به گزارش سایت خبری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، جمهوری اسلامی روز دوشنبه ۲۸ بهمن، بخشی از تنگه هرمز در چارچوب “مرحله دوم رزمایش کنترل هوشمند تنگه هرمز” بسته می‌شود.

علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این رابطه به تسنیم گفته است: «وقتی اعلام کلییر می‌شود، شناورها پشت تنگه هرمز می‌مانند.»

او همچنین گفته است که “تسلیحاتی که در زمان جنگ به میدان می‌آیند، متفاوت‌تر از آن چیزی هستند که در رزمایش می‌بینیم”.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی هم در همین روز درسخنانی ناوهای آمریکا را “خطرناک” توصیف کرد ولی تلویحا مدعی شد که ایران می‌تواند این ناوها را به قعر دریا بفرستد.

“مرحله دوم رزمایش کنترل هوشمند تنگه هرمز” در حالی انجام می‌شود که آمریکا با استقرار دو ناوگروه بزرگ در منطقه امکانات تهاجمی و دفاعی گسترده‌ای را ایجاد و تهدید کرده است که اگر ایران در مذاکرات انعطاف نشان ندهد، می‌تواند وضعیتی “فاجعه‌بار” را شاهد باشد.

این وضعیت تنش‌‌آلود در منطقه درحالی است که دور دوم مذاکرات اتمی در ژنو آغاز شده است و دونالد ترامپ اعلام کرده که شخصا به طور غیرمستقیم در مذاکرات شرکت خواهد داشت.

سپاه می‌گوید که رزمایش جاری ” به‌منظور تأمین امنیت و تردد کشتیرانی ایمن با حضور یگان‌های رزمی و واکنش سریع دریایی سپاه” برگزار شده و “انواع سامانه و تسلیحات پدافندی و آفندی و نیز یگان‌های شناورهای فوق‌سریع موشک‌انداز” در آن به‌کار گرفته شده است. سایت تسنیم همچنین مدعی است که در این رزمایش “موشک‌ها از عمق کشور، سواحل و جزایر ایرانی خلیج فارس اهداف خود را در تنگه هرمز مورد اصابت قرار دادند”.

 به گفته سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، مذاکرات هسته‌ای در ژنو به “فاز فنی” وارد شده و این “به معنای آغاز بررسی جزئیات اجرایی و ریزه‌کاری‌های تخصصی در دو حوزه کلیدی رفع تحریم‌ها و تعهدات هسته‌ای است”.

اسماعیل بقائی در مصاحبه با سیمای جمهوری اسلامی در حاشیه نشست ژنو، حضور هم‌زمان متخصصان اقتصادی، حقوقی و فنی در هیئت ایرانی، “در کنار نقش‌آفرینی مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی” را فراهم‌شدن “بستر لازم  برای این گفت‌وگوهای دقیق” خوانده است.

او با بیان این که  در دو روز اخیر، “دیدگاه‌ها و ملاحظات راهبردی ایران در دیدارهای فشرده با وزیر خارجه عمان و مدیرکل آژانس تبیین شد” اعلام کرد که صبح امروز، این موارد از طریق میانجی‌گر به طرف آمریکایی منتقل شده و “مذاکرات غیرمستقیم بر روی جزئیاتی تمرکز یافته است که آژانس به عنوان نهاد متولی، نقشی کلیدی در راستی‌آزمایی و پیشبرد آن‌ها ایفا می‌کند”.

دور دوم مذاکرات اتمی غیرمستقیم ایران و آمریکا روز سه‌شنبه، ۱۷ فوریه (۲۸ بهمن) با برگزاری نشست‌های مقدماتی میان ایران و عمان آغاز شد.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی روز سه‌شنبه، ۲۸ بهمن، در یک سخنرانی مدعی شد که ایران قادر است ناوهای آمریکایی را “به قعر دریا بفرستد”.

او گفت: «رئیس‌جمهور آمریکا مرتب می‌گوید که ارتش ما قوی‌ترین ارتش دنیا است… مدام می‌گویند ما ناو فرستادیم طرف ایران. خیلی خب، ناو البته یک دستگاه خطرناکی است، اما خطرناک‌تر از ناو، آن سلاحی است که می‌تواند این ناو را به قعر دریا فرو ببرد.»

آمریکا در هفته‌های اخیر با استقرار دو ناوگروه فوق‌پیشرفته خود در منطقه اعلام کرده است که اگر ایران در مذاکرات هسته‌ای جاری همچنان سرسختی نشان داد با “پیامدهای فاجعه‌بار” روبرو خواهد شد.

خامنه‌ای در ادامه سخنانش به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا اشاره کرد و گفت: «رئیس‌ جمهور آمریکا در یکی از صحبت‌های اخیرش گفته که ۴۷ سال است که آمریکا نتوانسته جمهوری اسلامی را از بین ببرد…این اعتراف خوبی است. بنده می‌گویم: تو هم نخواهی توانست این کار را بکنی.»

مقام‌های جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند که در مذاکرات تازه که امروز دور دوم آن در ژنو جریان دارد با “پیشنهادهایی صادقانه و سازنده” حاضر شده‌اند؛ “انعطاف‌هایی” که به عقیده شماری از کارشناسان به نگرانی‌های جمهوری اسلامی از وضعیت التهاب‌آمیز داخلی و فشارهای کم‌سابقه آمریکا در منطقه برمی‌گردد.

خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنانش از این شکایت کرد که آمریکا برای پیشرفت مذاکرات و نتیجه آن شرط و شروط تعیین کرده است. او گفت: «اگر بنا شد مذاکره‌ای انجام بگیرد، تعیین نتیجه‌ مذاکره از قبل یک کار غلط و ابلهانه‌ای است. خب تو می‌گویی بیا با هم حرف بزنیم درباره‌ فلان موضوع، به توافق برسیم، چرا نتیجه را معین می‌کنی، باید حتماً به این توافق برسیم! خب این ابلهانه است.»

آمریکا تاکید دارد که ایران به‌خصوص با توجه به سابقه مناسبات منطقه‌ای‌اش و نوع نگاهی که به موجودیت اسرائیل دارد باید فاقد هرگونه برنامه هسته‌ای دارای ظرفیت تسلیحاتی باشد. از نظر واشنگتن، ایران هیچ نیاز مبرمی به غنی‌سازی اورانیوم ندارد و این برنامه عمدتا با هدف دستیابی به تسلیحات هسته‌ای طراحی شده است. جمهوری اسلامی پیوسته برنامه هسته‌ای خود را “صلح‌آمیز” خوانده است.

به گفته نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، جمهوری اسلامی “آمادگی دارد که در ازای امتیازات دریافتی، درصد غنی‌سازی را متناسب با توافق تنظیم کند.”

عباس مقتدایی درباره شروط ایران برای توافق هسته‌ای گفت: «طرف آمریکایی باید تحریم‌ها را بردارد و ایران نیز آمادگی دارد در ازای امتیازات دریافتی، درصد غنی‌سازی را متناسب با توافق تنظیم کند.»

ایران بعد از بمباران تاسیسات اتمی‌اش در تیرماه گذشته همچنان فاقد امکاناتی برای تدوام غنی‌سازی اورانیوم است. آمریکا تا کنون در مذاکرات بر توقف هرگونه غنی‌سازی در ایران تاکید داشته است.

مقتدایی در ادامه مصاحبه با خبرگزاری دانشجو مدعی شد که جمهوری اسلامی “اکنون در موقعیتی قوی‌تر از گذشته قرار دارد و در صورت بی‌صداقتی طرف مقابل، توان استفاده از تمامی ظرفیت‌ها برای دفاع از منافع ملی را خواهد داشت”.

در روزهای گذشته اثرات فاجعه‌بار تحریم‌ها و ضرورت رفع سریع آنها بیش از پیش در گفتار و اظهارات مقام‌های جمهوری اسلامی تکرار و تاکید شده است. نگرانی از بروز دوباره اعتراض‌های گسترده ناشی از تنگناهای معیشتی به علاوه سرکوب و کشتارهای دی‌ماه که جمهوری اسلامی را در یکی از ضعیف‌ترین وضعیت تاریخی‌اش قرار داده‌اند از نگاه شماری از کارشناسان از عوامل عمده انعطاف کم‌سابقه احتمالی تهران در این دور از مذاکرات عنوان می‌شوند.

صرفنظر از انعطاف در زمینه درصد غنی‌سازی، توافق با آژانس اتمی برای ادامه بازرسی‌های متعارف خود در ایران و نیز طرح پیشنهادهایی برای مشارکت اقتصادی آمریکا در پروژ‌ه‌های اقتصادی ایران از دیگر “انعطاف‌های” احتمالی  جمهوری اسلامی در این دور مذاکرات هستند.

همزمان با شروع دور دوم مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در ژنو، یک مقام جمهوری اسلامی به خبرگزاری رویترز گفته است که “جدیت ایالات متحده در لغو تحریم‌ها علیه ایران و پرهیز از طرح خواسته‌های غیرواقع‌بینانه، عامل کلیدی برای تضمین مؤثر بودن مذاکرات هسته‌ای در ژنو است”.

این مقام که نخواست نامش فاش شود، افزود تهران با “پیشنهادهایی صادقانه و سازنده” پای میز مذاکره می‌آید.

 پیش‌تر اعلام شده بود که تهران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در زمینه دسترسی بازرسان آژانس به سایت‌های بمباران‌شده در حملات تیرماه گذشته آمریکا، به توافق رسیده‌اند. همچنین مقام‌های جمهوری اسلامی گفته‌اند که در مذاکرات این بار پیشنهادهایی برای شراکت آمریکا در طرح‌ها و پروژه‌های اقتصادی ایران مطرح خواهند کرد.

“انعطاف بیشتر” در توقف یا کاهش غنی‌سازی اورانیوم نیز از دیگر “ابتکارات” احتمالی ایران عنوان می‌شود. این در حالی است که آمریکا و به‌خصوص اسرائیل تأکید دارند که کاهش بُرد موشکی ایران و نیز قطع حمایت آن از نیروهای نیابتی‌اش در منطقه نیز باید بخش‌هایی از هرگونه توافق با تهران باشند.